Mỹ & Thụy Điển chết vì Covid?…

0
70

Chết kèm theo Covid khác với chết do nguyên nhân Covid?

Nếu chỉ nhìn vào con số 614.738 người Mỹ và 14.537 người Thuỵ Điển chết vì Covid liệu có đủ kết luận hai quốc gia này “bung & toang” không?

 ***

Cụ ông 81 tuổi Fred Creasy, người được bác sĩ chẩn đoán ung thư đại tràng giai đoạn cuối vào tháng Sáu năm 2020, tiên lượng không qua khỏi trong vòng 30 ngày. Cụ qua đời vào cuối tháng Bảy tại Cơ sở Phục hồi chức năng Avamere ở Newport, Mỹ.

Kết quả xét nghiệm Covid dương tính, vài ngày sau khi cụ qua đời, chính quyền công bố cụ Creasy chết vì Covid.

“Cha tôi không có triệu chứng gì cả!” – cô con gái Rhonda McCrary nói – “Thậm chí cụ còn không bị cách li. Cụ chết vì căn bệnh ung thư đại tràng, không phải Covid, nhưng chính quyền vẫn liệt kê nguyên nhân chết do Covid, họ dán nhãn Covid như vậy là không đúng sự thật.”

Chẳng lẽ chính quyền công bố chết vì Covid để lấy “thành tích”?

McCrary nói cha cô chết có kèm theo Covid, không phải chết do nguyên nhân Covid, hai điều đó hoàn toàn khác nhau. Các gia đình khác trên khắp bang Oregon cũng đặt câu hỏi tại sao những người thân yêu của họ được tính là tử vong do Covid-19.

Cơ quan Y tế Oregon (OHA) trả lời những người thắc mắc rằng, không có sự khác biệt, chết kèm theo bệnh Covid với chết do nguyên nhân Covid vẫn là một.

Người dân đặt ra tình huống giả định, rằng một người mắc bệnh Covid, đang đi đường bị tai nạn giao thông chết hoặc bị bắn, theo quan niệm đó của chính quyền sẽ liệt kê vào nhóm bệnh nhân Covid tử vong, như thế liệu có hợp lí?

Đó chỉ là một khía cạnh nhỏ trong mặt trái của những con số!

Nếu chỉ nhìn vào con số 614.738 người Mỹ và 14.537 người Thuỵ Điển chết vì Covid liệu có đủ kết luận hai quốc gia này “bung & toang” không?

Thuỵ Điển là quốc gia tôi đã đến một số lần, dân số vừa bằng của Hà Nội, tính đến thời điểm hiện tại có tổng số 1,083,456 ca mắc và 14.537 ca tử vong.

✓ Cứ một ngàn người dân thì có 107 ca bệnh.

✓ Cứ một ngàn ca bệnh thì có 14 ca tử vong.

Nhìn vào những con số ấy sẽ thật khủng khiếp, tôi dám chắc chắn, nhiều người đang xem bài viết này của tôi sẽ cho rằng hệ thống y tế Thuỵ Điển phòng chống dịch quá yếu kém, Thuỵ Điển là một quốc gia đã bị Covid tàn phá; thành tích chống dịch của VN rất đáng tự hào.

Tôi không nghĩ như vậy!

Cách chống dịch của Thuỵ Điển là các nhà khoa học tập trung nghiên cứu, họ lập mô hình tính toán, dự báo; trên cơ sở đó chuyên gia dịch tễ Anders Tegnell sẽ tổng hợp lại, đưa ra khuyến cáo để người dân biết và tự có ý thức trách nhiệm phòng chống lây nhiễm cho bản thân và cộng đồng.

Quốc gia này chưa bao giờ thực hiện các biện pháp phong toả đất nước hay giãn cách xã hội.

Trường phổ thông không đóng cửa, các hoạt động kinh tế và xã hội vẫn diễn ra bình thường, mọi người vẫn gặp nhau và thoải mái đi trên đường phố, có thể tổ chức tụ họp ăn uống. Ai nhiễm Covid có triệu chứng nhẹ tự theo dõi ở nhà theo hướng dẫn của bác sĩ, người nặng cần thở oxy đến bệnh viện, tôn trọng và giữ bí mật thông tin cá nhân của mọi bệnh nhân và mọi công dân. Ban đầu Thuỵ Điển chỉ đóng cửa trường đại học và trung học, không đóng cửa trường phổ thông, mẫu giáo càng không đóng cửa mặc dù số ca nhiễm tăng phi mã. Đến tận tháng 11 năm 2020 Thuỵ Điển mới quy định hạn chế tụ tập nhóm quá 8 người và cấm bán rượu sau 8 giờ tối. Tháng 3 năm 2021 quy định thêm sau 8 giờ 30 tối phải đóng cửa quán cà phê, quán ba, nhà hàng ăn uống.

Theo tôi, nếu chỉ nhìn vào con số 1.083.456 ca mắc và 14.537 ca tử vong để khẳng định cách chống dịch Thuỵ Điển đã thất bại, thì đó là sai lầm.

Có rất nhiều vấn đề cần xem xét!

Một trong số đó, là con số “tử vong quá mức – excess mortality”, thuật ngữ được sử dụng trong dịch tễ học và sức khỏe cộng đồng, để chỉ số người chết do mọi nguyên nhân trong thời kì xảy ra cuộc khủng hoảng, tham chiếu con số đó với con số mà chúng ta mong đợi điều kiện “bình thường”.

Hiểu đơn giản là, các nhà khoa học Thuỵ Điển sẽ dựa vào con số tử vong của những năm trước đó, tính toán để dự báo trong năm 2020 nếu vẫn diễn ra “bình thường” thì bao nhiêu trường hợp tử vong là chấp nhận được.

Kết quả năm 2020 con số tử vong trên 100.000 dân là:

Con số kì vọng = 883
Con số thực tế = 896
Số chết tăng thêm = (896 – 883) = 13
Tỉ lệ tăng thêm = 1,5%

Con số tử vong tăng thêm 13 trường hợp, tức là 1,5% rõ ràng là quá thấp khi đại dịch xảy ra dữ dội, nghĩa là sẽ có nhiều người chết vì các bệnh khác có kèm theo Covid. Tôi cho rằng đó chính là lí do để chính phủ Thuỵ Điển bình tĩnh kiên định với phương pháp chống dịch “sống chung với virus” của họ.

Tử vong quá mức có thể cho phép so sánh giữa các tuần, giữa các tháng, giữa các năm. Có thể so sánh năm 2020 với con số trung bình của hàng chục năm trước. Muốn biết quốc gia nào chống dịch hiệu quả hơn, cũng có thể sử dụng con số tử vong quá mức để so sánh giữa các quốc gia.

Một cách khác để so sánh là tính điểm số P, cách này hay được sử dụng hơn cả. Ví dụ, cần so tỉ lệ tử vong quá mức của năm 2020 với trung bình các năm từ 2011 đến 2019 chẳng hạn.

P = ((Tổng số bệnh nhân chết năm 2020) / (Số bệnh nhân trung bình chết từ năm 2011 đến 2019) – 1) x 100%

Một số quốc gia năm 2020 tử vong giảm hơn so với trước đó, có nghĩa rằng, trong đại dịch Covid tổng số người chết do tất cả các nguyên nhân lại giảm.

✓ Tử vong của Đan Mạch năm 2020:

Con số kì vọng = 1.016
Con số thực tế = 972
Số chết tăng thêm = – 44
Tỉ lệ tăng thêm = -4,3%

✓ Tử vong của Iseland năm 2020:

Con số kì vọng = 755
Con số thực tế = 724
Số chết tăng thêm = -31
Tỉ lệ tăng thêm = -4,1%

✓ Tử vong của Phần Lan năm 2020:

Con số kì vọng = 948
Con số thực tế = 919
Số chết tăng thêm = -29
Tỉ lệ tăng thêm = -3,1%

✓ Tử vong của Latvia năm 2020:

Con số kì vọng = 1.446
Con số thực tế = 1.414
Số chết tăng thêm = -32
Tỉ lệ tăng thêm = -2,2%

Một số quốc gia mà chúng ta vẫn cho rằng ở đó “bung & toang” thì có Đức con số tử vong quá mức khá thấp nên được cộng đồng quốc tế coi như hình mẫu chống dịch thành công. Ý và Anh bị chệch choạc nửa đầu nên con số có cao hơn.

✓ Tử vong của Đức năm 2020:

Con số kì vọng = 1.016
Con số thực tế = 1.049
Số chết tăng thêm = 33
Tỉ lệ tăng thêm = 3,3%

✓ Tử vong của Ý năm 2020:

Con số kì vọng = 728
Con số thực tế = 792
Số chết tăng thêm = 64
Tỉ lệ tăng thêm = 8,7%

✓ Tử vong của Anh năm 2020:

Con số kì vọng = 960
Con số thực tế = 1.060
Số chết tăng thêm = 100
Tỉ lệ tăng thêm = 10,5%

Hoa Kỳ sẽ là quốc gia đáng quan tâm nhất, mỗi lần tôi viết bài, sẽ nhận được rất nhiều ý kiến “Mỹ bung và toang” nên hãy nhìn đó mà soi gương, không theo được.

✓ Tử vong của Mỹ năm 2020:

Con số kì vọng = 1.020
Con số thực tế = 1.152
Số chết tăng thêm = 132
Tỉ lệ tăng thêm = 12,9%

Hàng loạt các bài báo, chỉ cách đây vài ngày cũng có, phân tích về con số tử vong quá mức ở Hoa Kỳ. Tựu chung lại, con số tử vong quá mức của Hoa Kỳ tăng 12,9% trong năm 2020, nhưng Covid chỉ là nguyên nhân thứ ba làm gia tăng, đứng đầu theo thứ tự có bệnh tim và ung thư, sau đó các bệnh như đột quỵ, bệnh hô hấp dưới mãn tính, bệnh Alzheimer, tiểu đường, cúm, viêm phổi và bệnh thận.

Đó là lí do để Hoa Kỳ không nhăm nhăm phòng chống Covid, họ sẽ can thiệp mạnh vào bệnh tim và ung thư, mà nguyên nhân trong đó chính là năm 2020 nhiều bệnh nhân sợ đến viện, để bệnh quá nặng không cứu nổi, dẫn đến tử vong.

Covid có thể trực tiếp gây chết người!

Covid có thể gián tiếp gây chết người vì sợ hãi!

Đến đây, các bạn có thể tìm các số liệu thống kê trong nước về số người chết qua các năm để tính toán so sánh, tìm sâu hơn với các nhóm bệnh rồi tính toán, sẽ biết liệu có hay không những cái chết vì người mắc bệnh khác quá sợ Covid không dám đi bệnh viện.

Phần kết luận & phán xét tôi xin dành cho các bạn!

BS TRẦN VĂN PHÚC