“Dân ông Tạ nổi tiếng 2 thứ: du đãng… nhà văn”

0
474

* Văn nghệ sĩ, nhà báo khu Ông Tạ dày đặc, “la liệt” hơn bất kỳ nơi nào ở VN.

Dân Sài Gòn nhắc đến Ông Tạ là nói đến thịt chó, tiệm vàng, chợ lá dong…, còn nhà thơ Đỗ Trung Quân Đỗ Trung Quân lại nói như vậy đó coi có được không?.

Nhà thơ ngông nghênh một cách duyên dáng, đáng yêu nhất Sài Gòn này kể vài tên: du đãng thì có anh em ông Sơn Đảo… Nhà văn thì có nhiều như Hoàng Hải Thủy, và sau này là ông Nguyễn Thanh Trịnh, tức Đoàn Thạch Biền Đoàn Thạch Biền – “Ví dụ ta yêu nhau”, NS Trịnh Nam Sơn, NS Nguyên Vũ – “Bài thánh ca đó còn nhớ không em…”, MC Nguyễn Ngọc Ngạn…

Anh không kể anh vì có lẽ anh cũng không rõ mình là nhà thơ nhà văn, họa sĩ hay… giang hồ (!).

Nhưng với tôi, từ mấy chục năm nay, có lẽ hai nhà văn nhà thơ Sài Gòn còn để lại văn học Sài Gòn “cho ngày nay, cho ngày mai, cho muôn đời sau” là hai cây bút rất lớn: Đỗ Trung Quân và Bùi Chí Vinh, với hai phong cách viết khác hẳn nhau, thậm chí trái ngược nhau. Một bên viết nhẹ nhàng, văn chương mà ác liệt và thấm còn hơn… chửi; một bên viết như… chửi mà lại văn chương gì đâu – đến cố thủ tướng Võ Văn Kiệt thời bao cấp có lúc còn mời đến tận nhà riêng của ông để nghe nhà thơ đọc thơ “Đói” với “nhuận bút” là cả phong bì dày cộp với cảm nhận: “Thơ này là thơ Đỏ chứ Đen gì”.

Cả hai anh tôi đều coi như anh tôi và cùng là…dân Ông Tạ: một anh ở An Lạc – trung tâm Ông Tạ và một anh ở vùng “ngoại ô” Ông Tạ: trong một con hẻm trên đường Nguyễn Trọng Tuyển- bên ngoài hẻm là nhà đại tá Chánh võ phòng Tổng tham mưu phó Quân lực VNCH “Chiều mưa biên giới” Nguyễn Văn Đông.

Người ta cũng hay nói về khu cư xá Chu Mạnh Trinh (Phú Nhuận) như một vùng đất nhiều văn nghệ sĩ. Xin nói thật: số văn nghệ sĩ ở khu Ông Tạ gấp cả chục lần hơn.

Nhà tôi sát cạnh khu trung tâm Ông Tạ (hiện nay là phường 5, Tân Bình của bạn tôi Nang Nguyen), cách một cây cầu Ông Tạ cũng “la liệt” văn nghệ sĩ.

Sát nhà tôi và và thỉnh thoảng nhậu với ba tôi là NS Văn Giảng (chúng tôi gọi là bác Giảng, dù thua tuổi ba tôi) của “Ai về sông Tương”, “Hoa cài mái tóc”… Thật ra, nhà bác Giảng ở Huế, sau Tết Mậu Thân 1968, cảm thấy ở Huế bất an (Tăng Duyệt, GĐ Nxb Tinh Hoa – chuyên về xuất bản nhạc – bạn thân của ông, bị giết trong biến cố này), NS Văn Giảng vào Sài Gòn từ năm 1969, mua nhà cạnh nhà tôi.

Ông dạy nhạc tại trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn, tham gia sinh hoạt ca nhạc ở đài phát thanh, đài truyền hình và soạn hòa âm cho hãng đĩa Asia, Sóng Nhạc. Năm 1970, ông được huy chương vàng Giải Văn học Nghệ thuật Quốc gia của Tổng thống VNCH với tác phẩm Ngũ tấu khúc (Quintet for Flute and Strings). Sau đó, ông làm Giám đốc Nghệ thuật điều hành Đoàn Văn nghệ VN gồm 100 nghệ sĩ tân cổ nhạc và vũ (ban vũ do nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ phụ trách, ban vũ cổ truyền Đại nội Huế do nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba điều khiển) dự Hội chợ Quốc tế EXPO 70 tại Osaka, Nhật Bản.

Hai đứa con trai của ông trạc bằng tuổi tôi, riêng thằng con trai kế tên Hùng, cùng tuổi tôi cũng bị suyễn sữa (suyễn hồi nhỏ, lớn hết) như tôi.

Cách nhà tôi 5 căn là nhà cha mẹ vợ chồng nhà văn tuổi teen nổi tiếng miền Nam trước 75: Võ Hà Anh – Dung Sài Gòn với một loạt truyện dành cho tuổi mới lớn thời đó. Mấy đứa con của cha mẹ chị Dung Sài Gòn và cha mẹ tôi hầu như trạc trạc tuổi nhau hết nên hai nhà chơi với nhau khá thân. Tôi cùng tuổi với con út nhà bên đó, con nít trong xóm gọi là “Tí bú sữa” vì nó được mẹ cưng nhất nhà, nên sang đó chơi cả ngày, có lúc ngủ quên tỉnh bơ, dậy lò mò về… Bà mẹ chị Dung hiền lành, trắng trẻo, ăn nói nhẹ nhàng rất thương tôi vì hai đứa chúng tôi khá giống nhau. Có lúc bà còn lộn tôi là con bà…

Qua bên kia cầu Ông Tạ mà ngày ngày tôi qua lại đi học, cách ngã ba Ông Tạ vài căn, bên tay trái (tính từ ngã ba Ông Tạ xuống) là nhà ca sĩ “Buồn vương màu áo” Ngọc Trọng (em trai MC Nguyễn Ngọc Ngạn; trước 75, MC Nguyễn Ngọc Ngạn chưa viết văn và chưa nổi tiếng như hiện nay), vốn dân ca đoàn giáo xứ Nam Thái từ nhỏ. Nhà khá lớn, chiều ngang rất rộng.

Cách nhà anh em Ngọc Trọng vài căn là nhà ca sĩ Giang Tử (nếu tôi nhớ không lầm là cả hai nhà đều bán tạp hóa) mà chị tôi chết mê chết mệt giọng ca Bolero của ông, đi chợ Ông Tạ thường len lén chỉ tôi” “Nhà ca sĩ Giang Tử đó”…

Riêng nhà văn nổi tiếng trước 75 “Công tử Hà Đông” Hoàng Hải Thủy bên cư xá Tự Do, cư xá ở giữa ngã ba Ông Tạ và ngã tư Bảy Hiền. Nhà là một căn trệt nho nhỏ, tường ximăng, cửa gỗ lá sách vừa gỗ, đầy sách. Trước nhà là sân nhỏ có hàng rào gỗ.

Năm lớp 4, lớp 5, tôi học chung trường Mai Khôi (nay là Bành Văn Trân, Tân Bình), khá thân với con nhà văn là Hoàng Hải Triều Trieu Hai Hoang. Thằng này vẽ đẹp lắm và cách vẽ rất lạ: vẽ nhân vật truyện chưởng từ.. . chân lên. Tôi mê vẽ từ thằng này, nó dạy tôi vẽ, dẫn về nhà nó chơi, mê mẩn với tủ sách của ba nó: quá trời sách. Thỉnh thoảng mượn mấy tập truyện tranh như bộ Tây du ký của Hồng Kông, đã dịch sang tiếng Việt về coi. Tranh vẽ tỉ mỉ và đẹp mê hồn…

Trong khu cư xá Tự Do này còn có nhà một NS nổi tiếng với “Mười bài không tên”, “Anh đến thăm em đêm 30″… Vũ Thành An và họa sĩ Ớt Huỳnh Bá Thành – cựu tổng biện tập báo Công an TP.HCM…

Rồi nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Toàn – “Căn nhà xưa”, “Em còn yêu anh”, “Quê hương thu nhỏ”… Ông lấy bút hiệu là Tô Hà Vân khi viết văn và Hồng Ngọc khi viết nhạc. Ông đóng góp nhiều sáng tác văn học nghệ thuật dưới nhiều dạng: tiểu thuyết, truyện ngắn, kịch nói, bút ký, thơ. Tác phẩm Áo mơ phai đoạt Giải Văn học Nghệ thuật của Việt Nam Cộng hòa năm 1973.

Rồi nhà thơ Chu Vương Miện cũng dân Ông Tạ. Nhà văn Lê Tất Điều nghe nói ở ngay ngã ba Ông Tạ.

Nhà thơ “Đưa em tìm động hoa vàng”, “Ngày xưa Hoàng Thị” Phạm Thiên Thư sau 75 có lúc ở khu Bắc Hải, có lúc về An Lạc – đều thuộc Ông Tạ.

Đi ngược lên Ngã tư Bảy Hiền bên trái có nhà bác sỹ Bảy là thân phụ của Nghệ sỹ Việt Dzũng khá nổi tiếng ở hải ngoại. Nhá bác sĩ Bảy đầu một con hẻm nhỏ, rộng khoảng hơn một mét. Ngày nào đi học trường Mai Khôi tôi cùng đi con hẻm này.

Chưa hết, từ trường Tân Bình đi về phía ngã ba Bành Văn Trân hiện nay (xưa là đường Thánh Mẫu) có tiệm đàn nhỏ chuyên violon, là nhà NS Lê Hoàng Long, là một nhạc sĩ Việt Nam chỉ có một nhạc phẩm duy nhất: “Gợi giấc mơ xưa”.

Trên đường Thánh Mẫu xưa (nay là Bành Văn Trân) còn có nhà văn, dịch giả, nhà ngôn ngữ học, nhà giáo dục và là một học giả chuyên khoa hùng biện Hoàng Xuân Việt. Ông tốt nghiệp cao học tại trường Đại chủng viện Saint Joseph và Saint Sulpice; sử dụng thành thạo tiếng Hi Lạp, La Tinh, Hán Nôm, Anh, Pháp, Bồ Đào Nha; suýt là linh mục năm 1957. Theo lịch, 29-6-1957 theo lịch định là ngày ông được thụ phong linh mục, tuy nhiên lễ thụ phong này bị hoãn lại, vì trước đó 2 ngày, cuốn sách “Rèn nhân cách” của ông đã được xuất bản mà chưa thông qua Giám mục Ngô Đình Thục.

Ông là tác giả 373 đầu sách trong nhiều lĩnh vực. Cùng với Nguyễn Hiến Lê, Nguyễn Duy Cần, Phạm Cao Tùng, ông là một trong bốn học giả nổi bật trong loại sách “học làm người”. Ông hay gọi tôi – khi tôi làm báo TT – đến nhà ông chơi và tặng nhiều sách ông viết cho tôi.

Rồi họa sĩ Bùi Đức Lâm Bùi Đức Lâm– lừng lẫy với bộ truyện tranh Đôrêmon từng 10 năm thuê nhà ở khu nhà thờ Tân Chí Linh trước 75– nơi tôi làm lễ Thêm sức ở đó năm 1973; cũng thêm sức cùng do linh mục Đinh Bình Định (một trong hai chủ xị Phong trào “Nhân dân chống tham nhũng” 1974 của dân Ông Tạ – cùng linh mục Trần Hữu Thanh. Sau 75, hai vị bị quy tội phản động, CIA gì đó, đi cải tạo một thời gian).

Ngôi nhà cha mẹ HS Bùi Đức Lâm gần nhà thầy hiệu trưởng Trường tiểu học Tân Chí Linh – nơi tôi học khoảng nửa năm. Nhìn sang bên kia là nhà Sáu Giếng – dân địa phương cố cựu trước 1954, có một giếng nước trong vắt, luôn trào nước rất mạnh trên mặt giếng suốt ngày như suối. Nghe mẹ kể: Hồi chưa có nước máy năm 1965, 1966 gì đó, mẹ tôi gánh nước ở đây về xài. Khi học trường Tân Chí Linh, đi học qua đây, tôi thường ghé rửa chân tay. Nhà có chiều ngang khuôn viên rất rộng, đến 20m. Giếng bên phải nhà, xung quanh giếng láng xi măng sạch sẽ. Cửa cổng cũng rộng 3m, luôn mở cho bà con lấy nước thoải mái, không lấy tiền…

HS thiết kế lừng lẫy báo Tuổi Trẻ thập niên 1990 Nguyễn Văn Vinh Nguyen Van Vinh cũng dân Ông Tạ.

Trụ sở báo Xây dựng đầu đường Bành Văn Trân hiện nay; nằm xéo quán cà phê Thăng Long xưa nhà thơ Đỗ Trung Quân hay uống. Nhà in Xây Dựng chuyên in nhật báo Xây Dựng do linh mục Nguyễn Quang Lãm, chủ nhiệm kiêm chủ bút với bút danh Thiên Hổ rất nổi tiếng – chính quyền Sài Gòn khá nể mặt.

Nơi đây có 1 nhà nguyện nhỏ bây giờ thành nhà thờ giáo xứ Xây Dựng. Linh mục chính xứ là cha Đỗ Hữu Chỉnh, anh ruột Đức Giám mục Đỗ Mạnh Hùng – giám mục Phan Thiết hiện nay, một thời gian làm giám quản Tông tòa Tổng giáo phận Sài Gòn sau khi Tổng giám mục Bùi Văn Đọc mất. Cả 2 anh em vốn là giáo dân giáo xứ Sao Mai.

Đến linh mục cũng viết văn, viết báo thì dân Ông Tạ quả là đất văn thơ…

Và không thể không kể cô nhà báo “giang hồ” Lê Nguyễn Hương Trà Lê Nguyễn Hương Trà, hỗn danh Cô gái Đồ Long, lừng lẫy lâu nay trên mạng ở gần nhà thờ Chí Hòa; đi Sài Gòn by night nhiều đêm với tôi tỉnh bơ hơn 20 năm trước. Đêm hai nhóm giang hồ A Lý và Hồ Việt Sử thanh toán nhau trước vũ trường Metropolis đêm 11 rạng 12-8-2001 và ngày bị mời vô khám Chí Hòa, gặp Phó phòng CSĐT Nguyễn Mạnh Trung (hiện đã mất) sau vụ này đều đủ mặt… hai anh em (!) và lúc đó cả hai đều rất “khí tiết” (sau đó Phó phòng CSĐT Nguyễn Mạnh Trung đã bị bắt và ngồi tù mấy năm).

Hai anh em nhà báo với ông anh chuyên về giang hồ Sài Gòn lam hồng nguyễn, ông em Viễn Sự Sự Viễn, trưởng ban CT-XH báo TT; rồi cặp vợ chồng nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần – Truong Bao Chau, TK tòa soạn báo TT cũng từng ở đây một thời gian dài – khá gần nhà Cô gái Đồ Long, khu nhà thờ Chí Hòa…

… Còn nhiều lắm, nhiều lắm mà tôi bất chợt chưa nhớ hết (xin bổ sung sau) như ca sĩ Đ.V.H xưa hành nghề tóc ở gần khu kinh Nhiêu Lộc chẳng hạn.

Anh Đỗ Trung Quân kết luận khá.. .ác: “Dân Ông Tạ, không thành du đãng thì thành… nhà văn” (!).

Tôi thì nghĩ: Phải chăng vì vậy nên dân du đãng Ông Tạ (trước 75) rất văn chương, còn văn nghệ sĩ Ông Tạ rất… giang hồ?…

CÙ MAI CÔNG