Cõi buồn…

0
200

“Từ một cậu bé nhà nghèo, một gia đình tan vỡ sống trong một thời đại rạn nứt, ông làm việc với âm nhạc như một người nông dân cày ải trên đồng để mong có một bữa cơm sung túc, một mái nhà để trú ngụ. Khi lên đến đỉnh cao của giàu có, sung túc, ông vẫn làm việc theo cách ấy, tài hoa và cần mẫn. Cho đến biến cố lịch sử xảy ra, khiến ông trở thành một người lao công, ông vẫn có thể sống bình yên và sáng tác, vì ngoại cảnh chưa bao giờ thay đổi được một nông dân trong ông.

Như các câu chuyện phu thê, tình ái tan vỡ, đẩy ông lang thang qua cả 3 châu lục, ông cũng không oán trách một câu, đó là cách người bi quan sống. Họ mường tượng được trước các bi kịch và vì thế như một trận bão trước lúc thu hoạch của người nông dân, họ có thể buồn nhưng chấp nhận để sẵn sàng gây một vụ mùa mới”.

Năm ngoái, mình đã viết thế về Lam Phương, hôm nay, ông đã lên đường làm một vụ mùa dài, riêng tây. Từ khởi đầu của tuổi 16, 17, tài hoa của Lam Phương đã hiển lộ, theo một cách khác, không phải như kiểu Cung Tiến, Quốc Dũng, nhẹ bẫng, lấp lánh và rạng ngời. Đoàn Người Lữ Thứ của Lam Phương, ngay cả trong những nhịp đôi tươi tắn, vẫn nghe ra nhọc nhằn, nghe ra sự nỗ lực, cố gắng, như một người leo dốc cuộc sống. Cho đến cuối cùng, Một Mình “Cố tìm tình chồng chất ngổn ngang/Còn bao lâu nữa khi ta bạc đầu”, “Ðường quen không tới, tìm nhau ngại ngùng/Chỉ vì đời mình, chưa có bình minh”, cũng là những loay hoay, gắng gượng, căng cơ bắp bám vào cuộc đời mà đi tới.

Âm nhạc là công việc, là sự nghiệp để ông thoát khỏi thân phận “gắng sống” của mình. Nhưng âm nhạc lại lần nữa hòa vào dấu ấn của định mệnh ông, nên ngay cả khi sang cả nhất, thành công nhất, Kiếp Nghèo hay Thành Phố Buồn, cảm thức của ông vẫn ở lại với các số phận tương ứng với mình. Bằng cách đó, rất nhiều ca khúc của ông ở lại với người nghe nhờ sự bảo bọc nhau của sự cố gắng, của thân phận, của lời giản dị chia sẻ, mà không cần ẩn dụ, không cần triết lý. Ca khúc của ông là nỗi đời bộc bạch với nỗi đời, trong cay đắng và hân hoan, của một thứ Cõi Buồn mà ít nhiều người sống đều dầm mình vào đó và phải tự mình leo qua.

Lam Phương, ông đã bao lần như thế, như kẻ đẩy đá lên cao rồi nhìn hòn đá rớt xuống.

Cuộc du hành mới này của ông, mong ông dứt khoát một lần nhé “Em xin nằm xuống mang theo con tim ngậm ngùi/Giấc mơ nhỏ nhoi đưa em vào cõi thiên thu yêu thương đời đời…”, ở cõi đời đời ấy, ông sẽ không cần cố gắng nữa, ông chỉ yêu thương thôi!

THUAN VUONG TRAN

***

LAM PHƯƠNG…

Tango là một thể loại rất khó viết nhạc. Nên các nhạc sĩ sau khi thành danh thường sẽ dành thời gian và tâm huyết để viết cho ra một bài tango để chứng tỏ tài nghệ.

Một trong những bản tango nổi tiếng nhất trong lịch sử Việt Nam – Kiếp nghèo” – được Lam Phương viết năm 17 tuổi.

Ngày ấy, chàng trai mang tên Lâm Đình Phùng sống với người mẹ đơn thân trong căn nhà xập xệ ở Đa Kao. Nửa đêm mưa lớn, từ mấy lỗ dột nước tuôn xuống như suối, chàng cảm tác viết ra luôn bản “Kiếp nghèo”. Giai điệu tango vui tươi dìu dặt, nhưng lời ca thì buồn tả tơi. Và từ đó, huyền thoại Lam Phương bắt đầu.

Một trong những lý do khiến tôi yêu thích những bữa nhậu là được nghe anh Binh Bong Bot kể chuyện âm nhạc. Những bài hát vốn đã hay, qua những câu chuyện anh kể, khi nghe lại thấy càng hay gấp bội. Và với Lam Phương, mỗi bài hát của ông lại là một câu chuyện. Chuyện tình, rõ ràng rồi. Nhưng chuyện tình của Lam Phương thì muôn hình vạn trạng, có cái ngập ngừng buổi ban đầu (Biển tình), có nỗi cô đơn ở một nơi xa (Thành phố buồn), có cái lo xa muôn thuở “em ơi nếu mộng không thành thì sao” (Duyên kiếp), có thất tình đi nhậu (Say), có nỗi sầu tự kỷ (Một mình). Tình yêu trong nhạc của Lam Phương cũng có những lúc rất vui như trong “Bài tango cho em” (Từ ngày có em về, nhà mình tràn đầy ánh trăng thế) nhưng chủ đạo vẫn là “Tình bơ vơ”.

Nhưng có lẽ khán thính giả nên cám ơn lực lượng… bồ cũ hùng hậu của Lam Phương. Bởi vì những mối sầu họ gieo đều đã được ông phơi lên những khuôn nhạc. Và dù đã có những lúc tuyệt vọng đến mức phải… đổ thừa (Tôi đã lầm đưa em sang đây), đến mức phải nghĩ đến chuyện tự vẫn (Thà cuộc đời im trong lòng đất) nhưng nhìn chung ông vẫn là một người đàn ông quá cao thượng. Bao nhiêu uất hờn đều được chuyển hết vào tinh hoa âm nhạc.

Thúy Nga Paris làm cho ông tổng cộng 5 chương trình lớn, vậy mà cũng chỉ tải chưa được phân nửa sáng tác của ông. Ông viết quá nhiều (hơn 200 bài) và quá hay. Bên cạnh tình yêu trai gái còn có tình yêu mẹ (Kiếp nghèo), tình yêu nước (Chuyến đò vĩ tuyến), yêu lính (Tình anh lính chiến), yêu những số phận long đong (Cho em quên tuổi ngọc), yêu văn hóa Việt (Trước lầu Ngưng Bích)…

Trong các câu chuyện kể về Lam Phương, mình thích nhất là tình yêu ông dành cho Bạch Yến, người sau này sẽ trở thành con dâu của giáo sư Trần Văn Khê. Ngày ấy ông yêu Bạch Yến, nhưng 19 tuổi nàng đã lên đường sang Pháp học nhạc. Và ở hải ngoại, tên tuổi Bạch Yến đã vang lừng bốn bể. Cô từng được Ed Sullivan mời lên show ở Mỹ, thu hút cả chục triệu người xem. Bạch Yến từ bệ phóng là show của Ed Sullivan đã ở lại Mỹ lưu diễn thêm chục năm nữa, đứng ngang hàng với những nghệ sĩ lừng danh của xứ cờ hoa.

Rồi một hôm nàng về Việt Nam, mối tình năm nào bỗng dưng sống lại trong lòng Lam Phương. Và đó là lúc hàng loạt những tuyệt phẩm ra đời: Chờ người, Trăm Nhớ Ngàn Thương, Tiễn Người Đi, Tình Chết Theo Mùa Đông, Thu sầu, Tình bơ vơ…

Hãy coi ông viết:

“Mười năm trời chẳng thương mình
Để anh thành kẻ bạc tình
Cầu xin cho mây về vui với gió
Dù có qua bao đắng cay
Muôn đời anh vẫn chờ em.”

(Chờ Người)

“Người từ ngàn dặm về mang nỗi sầu
Nhịp cầu Ô Thước tìm đến mai sau…”

(Thu Sầu)

“Về làm chi, rồi em lặng lẽ ra đi
Gom góp yêu thương quê nhà
Dâng hết cho người tình xa!”

(Tình Bơ Vơ)

Tuy trách là em gom yêu thương quê nhà dâng cho tình xa, nhưng đoạn sau Lam Phương vẫn… năn nỉ:

“Cho anh xin một đêm trăng trối
Tìm đồng tro tàn năm xưa
Dâng hết cho lần yêu cuối”.

Cảm xúc gì mà thật thế không biết. Dẫu biết không thể có tương lai mà vẫn “xin lần yêu cuối”. Toàn bộ những bài hát viết cho Bạch Yến này đều được viết khi ông đã lập gia đình với kịch sĩ Túy Hồng!

Cảm xúc nghệ sĩ trong Lam Phương quá mạnh. Nên nghe Lam Phương viết nhạc thất tình, ai cũng có cảm giác là ông sắp… chết đến nơi. Nhưng không, ông vẫn yêu đời, sống vui vẻ và tốt bụng với mọi người. Bởi thế mà dù đã ngồi xe lăn suốt 20 năm cuối đời, các bầu show luôn book ông đến xem show của chính mình, vì mọi người đều tha thiết được nhìn thấy thần tượng ngoài đời.

20 năm ngồi xe lăn, chiến đấu với bệnh tiểu đường, mấy bận đột quỵ, rốt cục trái tim của người nghệ sĩ tài hoa ấy cũng ngừng đập. Ông đã trải qua đủ mọi vinh quang tủi nhục, từ chỗ viết “Thành phố buồn” lấy tiền tác quyền cao nhất lịch sử, dư mua 4 căn nhà và mấy chục chiếc xe hơi cho đến khi phải làm bồi bàn, rửa chén, quét dọn buổi đầu vượt biên sang Mỹ. Từ chỗ bao lần được lên “thiên đàng ái ân” cho đến phải bất lực thốt lên “Tôi đã lầm đưa em sang đây”. Lam Phương, cũng như chú Chí Tài, là những người mà ta nên cảm thấy nhẹ lòng trước sự ra đi của họ. Vì những gì họ muốn làm, phải làm đều đã toại ý rồi.

Cuộc đời này ai cũng phải đi đến điểm cuối cùng. Quan trọng là ta làm được gì trên hành trình đó. Lam Phương đã có một cuộc đời đáng sống. Giờ nên mừng ông đã đến một nơi tốt hơn. Ở đó chắc chắn sẽ không còn cảnh “sớm mai thức giấc, nhìn quanh một mình”. Chú Chí Tài sẽ đành đàn, và hát cho chú nghe những khúc hoan ca. Nếu có Anh Tú, Ngọc Lan, Lê Uyên Phương thì còn có thể mở liveshow “Thiên đàng ái ân” rồi.

BÙI ĐINH THĂNG