Thế nào là tự do?…

0
419

THẾ NÀO LÀ TỰ DO? 

Ngày 8/11/2018, Nhà Trắng thông báo cấm phóng viên CNN tác nghiệp tại đây. Trước đó, phóng viên tranh CNN có màn tranh luận gay gắt với Tổng Thống Trump.

Ngày 13/11/2018, CNN kiện Tổng thống Trump lên Tòa Án Liên Bang. Ngày 15/11/2018, Tòa án phán quyết phóng viên CNN vẫn được tác nghiệp bình thường.

Hãy chú ý mốc thời gian mà CNN làm thủ tục kiện, thời gian để tòa ra phán quyết, phán quyết của tòa và vị thế quyền lực của người đang có ảnh hưởng lớn nhất thế giới- Trump.

Đó gọi là tự do báo chí!

Tại Mỹ, bạn có thể đứng ở khu vực cho phép nhất định, miễn được xác định không mang vũ khí và có đăng ký có thuế phí nhất định trước chính quyền; thì bạn có quyền chửi cả Chính phủ Mỹ lẫn “Trump và đồng bọn”.

Nếu chưa hả, có thể chửi luôn cả nước Mỹ: “Ở đây làm đóe gì có tự do!”.

Có người Mỹ nào không ưa bạn, bao gồm cả Trump, họ sẽ đăng ký với chính quyền và được xếp vào một khu vực khác đủ để hai bên không xáp lá cà đánh nhau xà quần. Và bạn phải chấp nhận là họ có quyền chửi bạn vì bạn chửi Trump hay chửi nước Mỹ.

Trong khi đó, người bị chửi (trong ảnh) cười toe toét: “Tụi nó chửi mình hay chửi nhau mà đất nước thu được tiền thì ô kê. Khỏi phải mất công cử CIA, FBI, cảnh sát khu vực lên mạng coi tụi nó chửi gì rồi về báo cáo làm tốn ngân sách quốc gia.”

Nói chung, khi có một tinh thần tự do thì mới có sự đại lượng để làm bậc đại nhân được. Chớ mấy chỗ mất tự do thì dân mà chửi quan, chớ chứa nói tới chửi người đứng đầu đất nước, là khổ liền.

Mà nước mình dân sướng lắm luôn vì có khẩu hiệu:

“Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”

Dân Việt Nam hoàn toàn có thể chửi “Trump và đồng bọn” tại bất cứ đâu và không cần phải đóng thuế phí.

Chỉ là có 1 anh từng phân biệt đối xử giới tính trong nhận thức về tự do tại Việt Nam khi cho rằng: “Tự do là ccc!”

MAI QUỐC ẤN

TỰ DO

Muốn được tự do, người ta cần phải, thứ nhất, biết yêu quý tự do của mình, sẵn sàng bảo vệ nó, đồng thời phải biết cả những giới hạn của quyền tự do mà mình có. Thứ hai, biết tôn trọng tự do của người khác, sẵn sàng tranh đấu cho tự do của người khác đồng thời, cũng sẵn sàng tranh đấu nếu người khác vượt quá giới hạn, lấn sang không gian tự do của mình hoặc của những người chung quanh.

Tự do không được cho không, đã đành. Tự do còn là một văn hoá: người ta cần được giáo dục và rèn luyện để biết cách sống như một người tự do. Thiếu cái văn hoá ấy, tự do sẽ biến thành hỗn loạn ngay. Đó là một trong những điều tôi nghĩ là đáng lo nhất cho tiền đồ tự do và dân chủ ở Việt Nam.

GS NGUYỄN QUỐC HƯNG

TỰ DO BÁO CHÍ

Nghe mình bảo VN không hề có 1 chút tự do báo chí nào, thằng bạn giãy nãy gào lên “mày nói VN không có tự do báo chí mà tao thấy tụi mày nói xấu nhà nước trên facebook, blog hà rằm; kết quả bỏ phiếu Hiến pháp thế nào dân ai cũng được biết, lúc bỏ phiếu cập nhật từng phút cho dân xem, bao nhiêu vụ tham nhũng, xử oan báo cũng đăng ra hết có giấu đâu; không có tự do báo chí mà có internet cho mày hả, không thích đọc báo giấy thì có báo mạng, mấy trăm tờ báo, mày muốn đọc báo nào cũng được, ai cấm mày; không thích dantri, tuoitre thì có zing, kênh 14, ko thích zing thì có 24h, vnexpress… không có tự do báo chí mà có facebook, có blog cho mày xem hả”

Mình mới vỗ vai thằng bạn nói: 

– Tự do báo chí là quyền được tự do viết sách/báo, lập kênh truyền hình, kênh radio riêng để chia sẻ thông tin với cộng đồng… chứ không phải chỉ là “quyền được đọc báo đã qua kiểm duyệt”

– Ở Mỹ báo chí có bị kiểm duyệt không?

Trả lời: có tờ bị kiểm duyệt, có tờ không, và chắc chắn không có cách nào ngăn được sự kiểm duyệt nếu kinh phí của tờ báo đó phụ thuộc vào 1 cá nhân hay 1 tổ chức nào đó… chính vì không thể ngăn sự kiểm duyệt, vậy nên chỉ có cách trao quyền cho dân ai muốn viết báo thì viết, in sách thì in, lập kênh truyền hình thì lập… đó mới là “tự do báo chí”. Việc này bảo đảm không 1 thế lực nào có thể thao túng, bóp méo thông tin. Nếu thấy tờ báo A đưa tin sai, tờ báo B sẽ đưa tin đúng phản bác lại báo A… nếu cả 2 tờ báo thông đồng với nhau đều đưa tin sai thì sẽ có tờ báo C, D do người dân nào đó hay do chính bạn lập ra để phản bác những tờ báo đưa tin sai và cung cấp thông tin đúng

– Ở các quốc gia dân chủ có “tự do báo chí” nên báo nào là lá cải, báo nào đưa tin nghiêm túc thì ng đọc biết rất rõ, và họ xem báo lá cải chỉ là phương tiện giải trí, còn muốn theo dõi tin tức thì phải đọc các tờ báo nghiêm túc

*Trong khi đó ở VN, mấy trăm tờ báo cùng đưa 1 nội dung, 1 kiểu tin và cùng lá cải… bởi vì đã có sự kiểm duyệt và thống nhất cách đưa tin cũng như nội dung, cái gì có thể đưa ra, cái gì cần phải giấu, tất cả đã có quy định mà mọi tờ báo trong nước phải tuân theo. Gần đây các bạn thấy những báo mạng như thanhnien, vnexpress có mục “ý kiến bạn đọc”… nhưng khi các bạn comment cho ý kiến, nếu ý kiến của bạn vượt ra khỏi khung kiểm duyệt thì ý kiện bạn ko thể được đăng lên… những lúc như vậy bạn rất ức chế, và muốn nói cho mọi người biết ý kiến riêng, suy nghĩ riêng, góc nhìn riêng của bạn… lúc đó bạn mới cảm nhận đc quyền “tự do báo chí” để bạn và ai có nhu cầu chia sẻ thông tin đáng giá như thế nào?

***

Bạn cho rằng bạn ra ngoài nói chuyện với bạn bè, ở nhà nói chuyện với người thân trong gia đình là “Tự do ngôn luận” ư… không phải đâu nhé

Quyền tự do ngôn luận thường không phải là một vấn đề có liên quan đến các hoạt động riêng tư, mà liên quan đến các hoạt động truyền thông đại chúng như: công bố một quyển sách, một bài thơ, một bài báo, hay một bức ảnh, phát sóng một chương trình phát thanh hay truyền hình, sáng tác và triển lãm một tác phẩm nghệ thuật, đọc một bài diễn văn trong một cuộc mít-tinh chính trị, hay có thể là đăng tải một lời công kích trên mạng xã hội

Bạn không được công bố 1 quyển sách, 1 bài thơ, 1 bài báo, 1 bài nhạc đến với công chúng, những ng có cùng tư tưởng với bạn không đc lên tivi, lên báo phát biểu quan điểm riêng… có nghĩa là bạn không có quyền tự do ngôn luận

Những bài nhạc “Việt Nam Tôi Đâu, Anh là ai, ĐMCS không bao giờ đc chiếu trên tivi cho ng xem, không được lên những trang web nhạc như Mp3Zing, Yan… hay những bài viết có nội dung như stt này ko bao giờ đc đăng lên báo” chính là biểu hiện của 1 xã hội không có tự do ngôn luận.

Quyền tự do ngôn luận đặc biệt quan trọng đối với người cầm bút vì bản chất hoạt động của họ là truyền thông các ý niệm trong công chúng. Hơn ba mươi năm qua, tạp chí Index on Censorship không khó khăn lắm trong việc tìm bài cho đủ trang bằng những ví dụ về các cây bút bị tước quyền truyền thông cơ bản này. Các nhà tù trên thế giới là nơi ở của nhiều người cầm bút khi họ đã vượt quá những giới hạn mà nhà cầm quyền cho phép trong việc truyền thông, và nhiều nhà văn vĩ đại nhất trong lịch sử từng bị giam cầm, tra tấn, hay thậm chí bị sát hại vì đã thể hiện công khai tư tưởng của mình.

P/S: Các bạn cũng đừng nhầm lẫn việc các bạn có thể thoải mái đăng status, comment trên facebook, các blog lề trái là nhà nước đã cho phép “tự do báo chí”. Không hề, chỉ vì facebook, và các blog lề trái hay dùng thuộc quyền quản lý của nước ngoài, họ không chịu sự ảnh hưởng bởi ban kiểm duyệt của đảng ta, nên bạn có thể thoải mái bày tỏ tư tưởng của mình.

LÊ VI

TỰ DO BÁO CHÍ TRONG GIÔNG BÃO THỜI CUỘC

Trong số tổng kết thường niên, tờ Time đã chọn nhà báo là “nhân vật trong năm”, với những ghi nhận về vô số vụ đàn áp báo chí trong năm 2018. Trong báo cáo đặc biệt ngày 13/12/2018, Ủy ban bảo vệ ký giả (CPJ) cũng cho biết có ít nhất 251 nhà báo đã bị cầm tù khắp thế giới trong năm 2018. Đàn áp báo chí thật ra không phải là vấn đề nảy sinh trong năm nay. Nó là một hiện tượng toàn cầu, bùng nổ ngay trong thời mà rào cản đối với tự do thông tin tưởng chừng đã được tẩy xóa mờ đi trước sự phát triển của mạng xã hội…

Một trong những vụ chấn động làng báo thế giới là vụ giết nhà báo Jamal Khashoggi (Saudi Arabia), cây bút bình luận của Washington Post và là tổng biên tập Al-Arab News Channel. Bị giết ngày 2/10/2018, Khashoggi đã chết không toàn thây: ông bị chặt từng mảnh! Tự do báo chí cũng đang bị chặt vụn từng khúc. Báo chí đang bị trấn áp. Thông tin minh bạch đang bị khủng bố, tại nhiều nơi thế giới. Tại Philippines, nhà báo Maria Ressa, vì điều tra cuộc chiến chống ma túy đầy bạo lực của Tổng thống Rodrigo Duterte, đã bị buộc tội “gian lận thuế” vào tháng 11/2018 và đối mặt nguy cơ ngồi tù 10 năm. Tại Myanmar, hai phóng viên Reuters, Kyaw Soe Oo và Wa Lone, vì thực hiện phóng sự điều tra vụ thảm sát cộng đồng người Hồi giáo Rohingya, đã bị xử 7 năm tù.

Tại Bangladesh, phóng viên ảnh Shahidul Alam bị nhốt hơn 100 ngày tội đăng “tin giả” sau khi chỉ trích Thủ tướng Sheikh Hasina. Tại Sudan, nhà báo tự do Amal Habani bị bắt sau khi tường thuật các vụ biểu tình liên quan tình hình kinh tế. Cô bị giam 34 ngày và bị tra tấn bằng roi điện. Amal Habani từng bị bắt 15 lần và bị cấm viết cho một tờ báo lớn. Tại Brazil, ký giả Patricia Campos Mello trở thành mục tiêu bị đe dọa sau khi tường thuật rằng những người ủng hộ Tổng thống tân cử Jair Bolsonaro đã tài trợ cho một chiến dịch tung tin giả trên WhatsApp. Trong khi đó, Victor Mallet, biên tập tin tức châu Á của Financial Times, đã bị Trung Quốc trục xuất khỏi Hong Kong sau khi mời một nhà hoạt động xã hội đến nói chuyện tại câu lạc bộ báo chí…

Bức tranh u ám phủ đen lên tự do báo chí không chỉ ở các nước đang phát triển. Từ đầu năm 2017 đến nay, bốn nhà báo đã bị giết tại Liên minh châu Âu. Tháng 2/2018, cảnh sát đã tìm thấy xác nhà báo Ján Kuciak, một cây bút nổi tiếng chuyên viết về tham nhũng tại Slovakia. Ján Kuciak bị bắn chết cùng hôn thê ngay tại nhà riêng của họ. Tại Nga, Tatiana Felgengauer, phó tổng biên tập đài phát thanh độc lập Echo of Moscow, bị một gã lạ mặt xông vào tận đài và bị đâm vào cổ hồi tháng 10/2017. Vụ tấn công xảy ra sau khi Đài truyền hình nhà nước Nga cáo buộc Echo of Moscow và Tatiana Felgengauer tội “làm việc cho Mỹ”. Với Nga, các vụ khủng bố tinh thần hoặc ám sát nhà báo xảy ra gần như cơm bữa. Năm 2017, cựu phóng viên tờ Novaya Gazeta (Moscow), Arkady Babchenko, phải trốn sang Kiev (Ukraine), vì không muốn trở thành người tiếp theo trong ít nhất 5 nhà báo kể từ năm 2000 đến nay bị giết…

Tại sao tự do thông tin ngày càng bị “cưỡng bức” thô bạo? Bởi vì sự thật trong tự do thông tin (cần nhấn mạnh yếu tố “sự thật”, ở thời mà tự do thông tin bị hoen ố bởi làn sóng tin giả) là công cụ có thể giúp lật mặt được chủ nghĩa dân chủ giả hiệu đang bùng nổ và phát triển khắp nơi, dù nó được lập luận ngụy biện bởi những kẻ đang ôm giữ mọi thứ quyền hành và muốn kiểm soát tuyệt đối cả tự do tư duy lẫn tự do biểu đạt. Sự thật, tại nhiều nơi, đã bị nhốt vào lồng và thậm chí bị chôn. Chẳng nơi nào có thể “minh họa” cho điều này bằng Trung Quốc. Báo cáo CPJ (13/12/2018) cho biết có 47 người đang đứng sau song sắt vì can tội viết về cuộc thanh trừng sắc tộc cộng đồng Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương. Một trong những trường hợp gần đây nhất là phóng viên ảnh tự do Lu Guang, người từng giành vô số giải thưởng lớn, từ World Press Photo đến National Geographic, bị bắt mất tích từ ngày 3/11/2018 khi đến Tân Cương. Mãi đến nay, ngày 13/12/2018, nhà cầm quyền Trung Quốc mới chính thức thừa nhận họ bắt Lu Guang.

Đứng kế Trung Quốc về “năng lực” bóp họng báo chí là Việt Nam. Tại buổi họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao chiều 5/4/2018, khi trả lời việc một số tổ chức nhân quyền lên án phiên tòa cùng ngày xét xử sơ thẩm sáu bị cáo bị VKSND Tối cao truy tố về tội “Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng trả lời: “Về thông tin do một số tổ chức nhân quyền đưa ra, tôi bác bỏ những thông tin sai sự thực, thiếu khách quan. Ở Việt Nam không có cái gọi là tù nhân lương tâm, không có việc những người tự do bày tỏ chính kiến mà bị bắt giữ”. Danh sách những người bị bắt vì tội tự do “tuyên truyền chống phá nhà nước” thật ra không chỉ có sáu người bị xử ngày 5/4/2018 (Nguyễn Văn Đài, Phạm Văn Trội, Nguyễn Trung Tôn, Nguyễn Bắc Truyển, Trương Minh Đức, Lê Thu Hà). Trái với lời bà Lê Thị Thu Hằng, gần 100 người khác cũng đang ngồi tù – tổ chức Ân xá Quốc tế ghi nhận vào tháng 4/2018. Cũng trong tháng 4/2018, báo cáo thường niên của tổ chức Phóng viên không biên giới (RSF) đã xếp Việt Nam thứ 175 trong 180 quốc gia về tự do báo chí.

Điều đáng nói nhất đối với làng báo Việt Nam là nó đã trở nên “khác biệt” so với hầu hết các nước chứng kiến tình trạng báo chí bị ngược đãi, bởi “đặc điểm” rằng: không có nhà báo “chính thống” nào bị tù vì “tự do bày tỏ chính kiến”, ngay trong thời điểm có vô số người bị xử những bản án nghiệt ngã bởi bày tỏ chính kiến một cách tự do dù họ không là nhà báo. Cũng thật trớ trêu khi không có nhà báo chính thức nào dám lên tiếng trước các vụ bắt bớ những người nói thay cho mình hoặc nói thay người dân về những vấn đề dân chủ và thậm chí những vấn đề liên quan trực tiếp đến tự do thông tin. Ký giả miền Nam trước 1975 từng “đi ăn mày” để phản đối sự kiểm soát báo chí. Giới báo chí ngày nay có những chọn lựa khác hơn “đi ăn mày”, dù họ biết thái độ đó mang lại kết cuộc như thế nào cho xã hội lẫn quốc gia.

Trên Washington Post ngày 21-5-2018, (cố) ký giả Jamal Khashoggi viết: “Liệu có cách nào khác cho chúng ta hay không? Liệu chúng ta có phải chọn giữa rạp chiếu bóng và quyền công dân để có thể cất tiếng nói, dù là ủng hộ hay chỉ trích những hành động của chính quyền? Chúng ta có nên chỉ ton hót những lời bóng bẩy trước các quyết định của lãnh đạo, cái nhìn của ông ấy về tương lai chúng ta, nhằm đổi lại quyền sống và sự đi lại tự do cho bản thân và gia đình mình?”…

Tự do báo chí đôi khi không hẳn là “không gian” được phép thể hiện. Tự do báo chí có khi là “khoảng cách” giữa “rạp chiếu phim” và “quyền công dân” cùng với sự chọn lựa một trong hai này. Khó có thể có một nền báo chí tự do khi mà nhà báo luôn chọn “rạp chiếu phim”. Không thể đòi hỏi có một nền báo chí tự do khi mà nhà báo cúi đầu chấp nhận khước từ quyền tự do ngôn luận của chính mình. Báo chí sẽ chẳng bao giờ có được sự độc lập và trung thực thông tin, nếu nhà báo không dám “tự do” “đi ăn mày” nhưng sẵn sàng “tự do” “mài bút” xu nịnh vuốt ve “các cụ”, để được thụ hưởng lợi ích kinh tế hoặc được “bảo kê” trong các cuộc đấu đá phe nhóm chính trị.

MẠNH KIM